ความเชื่อเรื่อง "วันเสีย" ตามตำราล้านนา

ความเชื่อเรื่องการเลือกวันเผาศพตามตำราล้านนาให้ความสำคัญกับ "วันเสีย" (วันต้องห้าม)

และ "วันดี" เพื่อให้ผู้ตายไปสู่สุคติและผู้ที่อยู่เบื้องหลังมีความสุข ความเชื่อที่สำคัญคือห้ามเผาผีวันเสาร์ โดยเฉพาะหากตรงกับวันเก้ากอง หรือวันไหม้ และนิยมเลือกวันที่มีเลขมงคล โดยมักจะให้พระหรือปราชญ์ท้องถิ่นดูฤกษ์เพื่อความถูกต้อง

ความเชื่อเรื่อง "วันเสีย" และวันต้องห้าม (ห้ามเผาผี)

วันเก้ากอง (วันเสีย): เป็นวันที่โบราณล้านนาห้ามทำการฌาปนกิจเด็ดขาด เพราะเชื่อว่าเป็นวันแห่งความหายนะ

วันไหม้ (วันเสีย): วันที่ห้ามทำการฌาปนกิจ

ตายวันเสาร์เผาวันอังคาร: มีความเชื่อว่าเป็นวันแข็งทั้งคู่ ผีแรง จึงมักห้ามเผา

คำพูดติดปาก: "วันเสีย วันม้วยเก้าก๋อง สิบบ่ดีเข้าเก้าบ่ดีออก" หมายถึงห้ามทำพิธีใหญ่ๆ ในวันเหล่านี้

ความเชื่อเรื่อง "เลขมงคล" และการเลือกวัน

การหาฤกษ์: ชาวล้านนานิยมให้พระสงฆ์หรือปราชญ์ชาวบ้านดูปฏิทินล้านนา (ปฏิทินเมือง) เพื่อหา "มื้อจั๋นวันดี" ที่ไม่ตรงกับวันเสีย

เลขมงคล: มักนิยมเลข 9 (ก้าวหน้า) โดยเชื่อว่าเป็นเลขที่เป็นสิริมงคลที่สุดสำหรับการเริ่มต้นใหม่หรือการเปลี่ยนผ่าน

วันเก้าก๋องบ่ดีเสียผี  ตำนานเล่ากันว่าดังนี้....

มีหญิงตุ๊กกะต้ะยากจนข้นแค้นคนหนึ่ง รูปงามชื่อว่า นางสัปป๊ะแจ๊ะ   (นางสรรพแฉะ)คือแฉะอยู่ตลอดเวลาว่างั้นเถอะ   นางมีสามี 7 คนด้วยกัน  แต่ละคนมีลักษณะเหมือนกันทุกๆคนดังหลอมหล่อจากเบ้าเดียวกันคือหัวล้านเหมือนกันหมด  ลักษณะผมเผ้ามันเหมือนกันจริงๆจริ๊ง

วันหนึ่งนางไปเก็บเห็ดมาจากป่าเลี้ยงผัว  เมื่อผัวทั้งเจ็ดกินแกงเห็ดพากันตายทั้ง 7คนนอนกองเรียงกันบนเติ๋น(โถงบ้าน) เมื่อเหตุการณ์ขึดเกิดขึ้นดังนั้น   นางจึงบอกกับตัวเองว่าจะเอาเงินที่ไหนมาจ้างสัปเหร่อเผาศพสามีถึง 7คน  ต้องเสียเงินมากมาย  คิดได้แล้วนางจึงรีบลากศพสามี  6  คนไปซ่อนไว้ในห้องเหลือเพียง 1 ศพที่กลางเติ๋น แล้วไปบอกสัปเหร่อว่าต้องเผาศพผัวให้ไหม้เกรียมจริง  เพราะก่อนตายผัวบอกแกว่า   เขารักเมียมากแม้จะเผาที่ไหน ผีเขาก็จะกลับมาอยู่กับเมียตลอดไป   เมื่อเสร็จสิ้นเผาศพสามีแล้วจะเอาเงินค่าจ้างให้

สัปเหร่อจึงรีบแบกศพสามีคนที่หนึ่งไปเผาจนไหม้สิ้นซาก   ส่วนนางสัปป๊ะแจ๊ะก็รีบลากศพผัวคนที่สองมาวางไว้แทนตรงศพที่หนึ่งนอนอยู่   เมื่อสัปเหร่อกลับมาจะเอาเงิน  นางชี้ไปยังศพว่าเห็นไหม? ผัวกลับมาบ้านอีกแล้ว  ให้สัปเหร่อนำเอาศพผัวไปเผาให้หมดจนได้  เมื่อสัปเหร่อแบกศพผัวคนที่สองลงเรือนนางก็ลากศพผัวคนที่สามมาวางแทนที่ศพผัวคนที่สอง   เมื่อสัปเหร่อกลับมานางก็บอกว่าเห็นไหมผัวยังกลับมาบ้านได้อีก   สัปเหร่อดูศพแล้วก็หัวล้านเหมือนคนแรกและคนที่สองก็นึกว่าผัวนางกลับมาจริงๆ จึงแบกศพกลับไปเผาอีก  ส่วนนางก็ลากเอาศพที่สี่  ห้า  หก  เจ็ดมาวางแทนที่ศพก่อนๆ  สัปเหร่อกลับมาเห็นก็ต้องกลับเอาศพไปเผาอีกจนถึงศพที่เจ็ด  สัปเหร่อโกรธมาก เพราะเหนื่อยอ่อนต้องเผาศพตลอดวัน ถึงศพที่เจ็ดจึงเพิ่มฟืนให้มากไฟลุกท่วมศพจนเกรียม  ขณะเดียวกันสัปเหร่อก็เตรียมท่อนฟืนไว้เป็นอาวุธรอทุบหัวผีหากมันฟื้นคืนมาต้องเอากันให้แหลกไปข้าง  อย่าให้ผีมันกลับบ้านหาเมียมันเลย

ขณะนั้นเองมีชายเผาถ่านหน้าตามอมแมมอิดโรยจากการเผาถ่าน ลักษณะหัวล้าน เดินออกมาจากป่าข้างกองไฟเผาผี  สัปเหร่อเห็นคนหัวล้านก็นึกว่าผีผัวคนที่เจ็ดลุกมาจากกองไฟจึงรีบจะเอาท่อนฟืนเข้าตีหัว แต่ชายเผาฟืนเป็นคนมีเจิง(ชั้นเชิง)หลบทันรีบกอดรัดต่อสู้ป้องกันตัวเพราะไม่รู้ว่าทำไมตนเองต้องมาถูกตีถูกทำร้ายเพิ่งเผาถ่านมาแท้ๆ  เวรกรรมรึไง??  อะไร?เอาฟืนมาทุบหัวตู?  บ้าก็บ้าวะ? การต่อสู้กอดรัดกันตกในกองไฟตายตามกันไปทั้งสองคน

เป็นอันว่าวันนั้นกองไฟกองเดียวต้องเผาศพไปทั้งหมดเก้าศพ   โดยมีผัวนางสับป๊ะแจ๊ะ   7 ศพ  สัปเหร่อ 1  ศพ และคนเผาถ่าน(เจ้ากรรมแท้ๆคนล้านนาว่าต๋ายบ่เข้าพริกเข้าเกลื๋อคือตายเปล่าๆปลี้ๆ)อีก  1 ศพ  รวม 9 ศพ  พอดีๆ  คนล้านนาเรียกวันนี้ว่าวันเก้าก๋อง   ห้ามเสียผีหรือเผาศพในวันนี้(เห็นไหม  ใครว่าเลข  9  เป็นเลขมงคล เรื่องนี้อัปมงคลชัดๆ)

เมื่อจะเผาศพคนล้านนาจะไปถามพระ  ปราชญ์เพื่อหามื้อจั๋นวันดี วันเสีย วันจม  การคำนวณหาวันไหนเป็นวันเก้าก๋อง  อันนี้มีตำรา เพราะพื้นฐานมาจากความเชื่อทางล้านนาซึ่งสืบทอดจากตำราพม่า มอญ  ไต  หลากหลายตำราหากเผาผีในวันนี้เชื่อว่าจะทำให้คนตายตามกันมาอีกหลายๆศพ  เรื่องวันเก้าก๋องก็จบลงแลนายเฮย...

ความสำคัญในปัจจุบัน

• ข้อห้าม: ในวันเก้าก๋อง ชาวล้านนาเชื่อว่าสามารถทำงานมงคลอื่นๆ ได้ตามปกติ แต่ "ห้ามเผาศพ" อย่างเด็ดขาด

• การนับวัน: วันเก้าก๋องจะถูกระบุไว้ใน "ปฏิทินล้านนา" หรือ "มื้อจั๋นวันดี" ซึ่งสัปเหร่อและญาติผู้ล่วงลับมักจะตรวจสอบก่อนกำหนดวันฌาปนกิจ

• ความเชื่อทางสถิติ: ตามสถิติความเชื่อโบราณ หากฝืนเผาศพในวันนี้ มักจะมีเหตุการณ์คนตายติดต่อกันในเวลาอันสั้น ซึ่งเป็นกุศโลบายหนึ่งในการระวังภัยและเคารพกฎเกณฑ์ของชุมชน [1, 2, 3]

หากคุณต้องการตรวจสอบว่า วันไหนเป็นวันเก้าก๋อง ในเดือนนี้ สามารถเช็กได้จาก ปฏิทินล้านนาออนไลน์ หรือสอบถามผู้เชี่ยวชาญด้านพิธีกรรมในพื้นที่ภาคเหนือครับ